Onderstaand artikel verscheen in Intermediair nr 38 jaargang 2004.
Loopbaan-ontwikkeling.com heeft het artikel bijna in zijn geheel overgenomen, omdat het treffend de rol van het UWV en de commerciële arbeidsreïntegratie beschrijft! En daar worden we niet vrolijk van!

Saai en ineffectief.
‘Het is hier net de AA’, zegt Jeroen Kohlman (29 jaar), bouwkundig ingenieur. ‘Iedere week maken we een rondje en mag iedere werkloze vertellen wie hij is en wat ie de afgelopen week heeft gedaan om een baan te vinden. En dan krijg je van die emotionele verhalen. Heel saai en heel ineffectief. Ik zit me daar de hele ochtend te vervélen. Het gros is lager opgeleid. Er zit welgeteld één hbo’er bij. En het erge is dat dat beleid is. “Zo kunnen we gebruikmaken van elkaars netwerk”, heet het dan, en “elkaar helpen met het vinden van een baan”. Maar het is natuurlijk volkomen eenrichtingverkeer. Ik kan wel naar banen voor een metselaar zoeken en hem helpen met een brief, maar andersom gaat gewoon niet. Maar wegblijven mag niet; dan word je gekort op je uitkering.’

Kohlman zit al zo’n anderhalf jaar via uitvoeringsinstituut UWV (het vroegere GAK en Cadans, zeg maar) in een ‘arbeidsintegratie-traject’, een route naar werk die idealiter bestaat uit een aantal loopbaangesprekken, sollicitatietrainingen, scholing en arbeidsbemiddeling. Het UWV koopt die trajecten via een soort veilingsysteem (wie kan de meeste werklozen voor het minste geld aan werk helpen?) in bij particuliere arbeidsreïntegratiebedrijven.

Meestal zijn die arbeidsintegratie-trajecten dus niet op de persoon toegesneden. Kohlman bijvoorbeeld vond slechts één uur van het hele traject zinvol: toen hij een sollicitatiegesprek oefende met zijn arbeidsintegratie-consulent. ‘Voor de rest was het zinloos. Moest ik bijvoorbeeld een intelligentietest en beroepskeuzetest doen waaruit kwam dat ik – niet heel verrassend – op universitair niveau scoorde en dat ik een goede advocaat zou zijn. Alsof je daar niet vijf jaar voor moet studeren! Je mag niet eens een eenjarige opleiding volgen van het UWV, omdat je dan niet beschikbaar bent voor de arbeidsmarkt.’

Nauwelijks maatwerk
Per jaar wordt zo’n 1,2 miljard euro uitgegeven aan reïntegratietrajecten.
Volgens een rapport van de Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam (SEO) blijkt dat de effectiviteit van arbeidsintegratie-inspanningen, zoals scholing of een sollicitatietraining, de kans op een baan echter nauwelijks vergroot. Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft zo zijn bedenkingen over de effectiviteit van het UWV. In 2002 mondde 21.000 van de 66.000 ingekochte arbeidsintegratie-trajecten uit in een baan. Dat is 32 procent, slechts een lichte stijging vergeleken met de jaren daarvoor, terwijl de uitgaven sinds 1998 aanzienlijk zijn verhoogd: van 0,8 miljard naar 1,2 miljard euro. Bovendien denkt de helft van die 32 procent dat ze ook zonder begeleiding wel een baan hadden gevonden.

Zelfvertrouwen.
Heeft arbeidsreïntegratie zin? Niet zoals het nu nog in de meeste gevallen gebeurt, vindt Philippe Blankert, oprichter van de site www.kiesjereïntegratie.nl en voorzitter van brancheorganisatie Phoenix, waarbij vooral kleine reïntegratiebureaus zijn aangesloten. ‘Door het veilingsysteem zijn het nu vooral de grote bureaus die werklozen naar werk mogen leiden en dat komt de variatie van het aanbod niet ten goede. Die bureaus leveren absoluut geen maatwerk op het terrein van arbeidsintegratie: iedereen wordt op één hoop gegooid en krijgt precies hetzelfde lesje over hoe je moet ontdekken wat je nu echt wil en hoe je daar een baan bij moet zoeken. Of je nu hoog of laag bent opgeleid, in de bouw zit of op kantoor – uitzonderingen daargelaten.’

Rondpompen.
Daarbij komt dat de arbeidsintegratiebureaus maar ten dele op hun resultaat worden afgerekend. Ze krijgen vooraf al een startbonus van twintig procent van hun offerte en nog eens dertig als de ‘cliënt’ na zes maanden nog niet is weggelopen. De resterende vijftig procent krijgen ze als de werkloze een baan heeft gevonden.
In de Volkskrant liet voorzitter Jan van Zijl van de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) weten dat ‘we vermoeden dat veel bureaus soms volstaan met snel scoren’.

UWV begeleidt onvoldoende.
Blankert is daar ook van overtuigd. Hij heeft het aan den lijve ondervonden toen hij er als manager developmanagement bij Arcatel uitvloog en via Randstad rentree weer aan het werk moest komen.
‘Ik kreeg met moeite vijf individuele gesprekken, terwijl loopbaanbegeleiding via een werkgever vaak uit zo’n dertig gesprekken bestaat. Daarna moest ik het zelf doen. Ze wisten van toeten noch blazen. Maar je kunt het reïntegreren niet alleen doen, want je verliest je zelfvertrouwen als je maar lang genoeg werkloos bent. Je wordt apathisch en depressief en je hebt steeds minder sociale contacten. Toen ik op een gegeven moment blij werd als ik een schaaktoernooi won, dacht ik: zo erg is het met me gesteld dat dit me zelfvertrouwen geeft.’

Bulkreïntegratie
Uit onderzoek van brancheorganisatie Phoenix blijkt dat 33 procent van de geënquêteerden niet het volledige arbeidsintegratie-traject kregen waar ze recht op hadden. Ook Jeroen Kohlman voerde slechts de helft van de vier geplande individuele gesprekken. Het UWV krijgt van zijn cliënten dan ook een onvoldoende (5,5) als het gaat om het begeleiden naar werk. De RWI verklaart die ontevredenheid door te wijzen op ‘een tendens naar massaproductie en weinig ruimte voor maatwerk en innovatie’. Ze noemt het aanbod ‘eenvormig’ en ‘uniform’, zodat er veel aanbod is voor de ‘bulk’, maar niet voor speciale doelgroepen die meer maatwerk nodig hebben, zoals hoger opgeleiden. Ze adviseert daarom meer diversiteit: aparte trajecten voor bepaalde homogene doelgroepen. En de Raad is niet de enige. Ook het Breed Platform Verzekerden, de Landelijke Cliëntenraad, TNO Arbeid en vakbond CNV pleiten voor meer maatwerk. Individuele Reïntegratieovereenkomst (IRO)

Het UWV lijkt die raad eindelijk ter harte te nemen. Er is dus hoop voor Kohlman en alle andere hoger opgeleide werklozen. Niet alleen heeft de uitvoeringsinstelling dit jaar voor het eerst bij de aanbesteding van de reïntegratietrajecten expliciet gevraagd om arbeidsintegratie-trajecten voor hoger opgeleiden, er is ook een nieuwe regeling waarbij werklozen meer regie krijgen over de manier waarop ze weer aan het werk komen: de Individuele Reïntegratieovereenkomst (IRO).

Individuele Reïntegratieovereenkomst (IRO)
Werkzoekenden (ook werkzoekende wao’ers) kunnen zelf een specialistisch bureau en een consulent uitzoeken en samen een plan maken over wat er moet gebeuren om weer werk te krijgen. De kosten mogen niet meer dan vijfduizend euro bedragen.

Zo is een sociologe, die niet vernoemd wil worden, geswitcht van een groot arbeidsreïntegratiebureau naar een klein, persoonlijk bureau. ‘Ze gaan daar uit van wat je al in huis hebt in plaats van te hameren op je minpunten.’ Samen met haar nieuwe arbeidsintegratieconsulent heeft ze een arbeidsintegratieplan opgesteld dat nu ter goedkeuring bij het UWV ligt: ze gaat drie maanden stage lopen bij een loopbaanadviesbureau. Ze volgt al een opleiding tot creatieve loopbaancounseling en een stage zal haar de werkervaring bieden die ze nog ontbeert. Vroeger mochten werklozen geen stage lopen, nu kan dat geregeld worden via de IRO. ‘Een andere mogelijkheid de proefplaatsing. Een bedrijf neemt je in dienst, maar kan er na drie maanden nog vanaf als je niet bevalt. Voor iemand als ik, die ziek is geweest, is dat een prettige manier om energie en arbeidsintensiteit op te bouwen.’

Jur Wendrich (52 jaar), voorheen hr-manager bij Connexxion en later manager bij een ideële stichting, kan nu terecht bij een arbeidsintegratiebureau dat zich specialiseert in het bemiddelen van ouderen. ‘Als hr-manager heb ik ervaring met grote reïntegratiebureaus en zelf kwam ik na mijn ontslag bij Start terecht. Je wordt er bezig gehouden, daar komt het op neer. Ik heb nog nooit een baan aangeboden gekregen. Bij dit bureau ga ik alles weer eens op een rijtje zetten, maar het allerbelangrijkste is dat dit bureau actief met je meezoekt en een groot eigen netwerk heeft.’

Dat was ook voor IT’er Martin Pardoel (42 jaar) reden te kiezen voor Re-Activate, een bureau dat als een van de weinige actief aan jobhunting doet. ‘Ik weet zo langzamerhand wel hoe ik in elkaar steek en wat mijn “kernkwaliteiten-bla-bla” zijn. Maar ik moet weten waar de banen zijn. Zij weten welke bedrijven verborgen vacatures hebben – vacatures die nog niet in de krant hebben gestaan.’ Geen ruchtbaarheid aan individuele reïntegratie Ga tenminste met drie bureaus praten en maak kennis met verschillende consulenten’, adviseert Blankert. ‘Laat het bureau je maar vertellen wat ze denken te gaan doen om jou aan het werk te krijgen. Laat ze ook een schriftelijk plan van zo’n vijf A4tjes maken en zoek de beste uit. Een beetje traject omvat zo’n vijftien individuele sessies.’

Geen ruchtbaarheid aan individuele reïntegratie.
Overigens benadrukken ze alledrie dat het nogal wat voeten in de aarde had om hun aanvraag voor een IRO te mogen indienen. Wendrich krijgt ‘sterk de indruk’ dat ze bij het UWV ‘liever willen dat je aan de bulk-reïntegratie deelneemt, omdat dat makkelijker en goedkoper is’. De eerder vernoemde sociologe had het idee dat het UWV zich van de domme hield of echt niet op de hoogte was, omdat haar arbeidsdeskundige niet eens wist wat een IRO was: ‘Het UWV geeft er totaal geen ruchtbaarheid aan. Ik kwam op het bestaan door de site kiesjereïntegratie.nl.’

Ook volgens Philippe Blankert is naar schatting negentig procent van de ww’ers niet op de hoogte van de mogelijkheid een individuele overeenkomst op te stellen. Volgens het UWV doen ze er juist alles aan om de regeling onder de aandacht te brengen via een brochure, de eigen bladen die ze sturen naar ww’ers en wao’ers en via de arbeidsdeskundige, ‘die in het gesprek met de cliënt altijd op de mogelijkheid van een IRO wijst’, aldus een woordvoerder van het UWV.